Hermann Broch
ΤΑ ΜΑΓΙΑ
Για τη Λέσχη Ανάγνωσης «ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ»
Μια ιστορία μικρή, που διαρκεί από την άνοιξη έως τον Νοέμβριο κάποιου έτους του μεσοπολέμου αλλά και τόσο μεγάλη, έτσι όπως την αφηγείται ο Χέρμαν Μπροχ, καθηλώνει τον αναγνώστη. Είναι μια ιστορία που την πλησιάζεις, την παρακολουθείς, γνωρίζεις τα πρόσωπα και πώς ζουν σ’ εκείνο τον τόπο που είναι μοιρασμένος ανάμεσα στις καλλιέργειες, στο Κάτω Χωριό και στην εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου, που πρόκειται να συμβεί, στο Πάνω Χωριό (Κούπρον).
Ένας ξένος θα έρθει και θα ταράξει τα νερά στους ντόπιους εξωθώντας τους σε μια καθοριστική στροφή ζωής. Τι θα γίνει ακριβώς το υποψιάζεται ο αναγνώστης σιγά σιγά. Ο συγγραφέας θα μας το αποκαλύψει αργά, προσεκτικά, γιατί έτσι διαλέγει να μας βάλει να παρακολουθήσουμε πώς θα μυηθούν οι συμμετέχοντες στην αλλαγή που πρόκειται να συμβεί.
Η διαδικασία αυτής της στροφής στη ζωή τους, για την οποία άλλοι συμφωνούν και άλλοι όχι, παίρνει τη μορφή μύησης μέσα από λατρευτικά έθιμα που συνηθίζονται να τελούνται σ’ αυτό τον τόπο. Μέσα όμως στην εορταστική τελετή η ψυχολογία της κοινότητας αλλάζει, γίνεται πανηγυρική, εκστατική, διονυσιακή.
Ο ξένος, ο Μάριους Ράτι, που αναζητά χρυσάφι στο βουνό που βρίσκεται στο Πάνω Χωριό όπου έχει αρχίσει η εξόρυξη, βρίσκει ακόλουθους που θα τον βοηθήσουν παρά τους κινδύνους που υπάρχουν. Η εξόρυξη, οι στοές, τα απρόοπτα θα προκαλέσουν δυσάρεστα γεγονότα.
Όλο το αφήγημα μάς το μεταφέρει ο «παντογνώστης» γιατρός των δύο χωριών που τους γνωρίζει όλους και τους επισκέπτεται για να βοηθήσει και να θεραπεύσει όποιον τον χρειαστεί μικρό ή μεγάλο. Αυτός θα συνομιλεί με όλους, θα τους συμβουλεύει αλλά και θα τους θέτει ερωτήματα γι’ αυτό που πάνε να κάνουν. Κάποιοι θέλουν διακαώς να πραγματοποιηθεί το σχέδιο του Μάριους και αυτούς τους χειραγωγεί ο «ξένος». Ο συγγραφέας δεν αφήνει καμία γραμμή της ιστορίας του να πάει χαμένη. Επιστρατεύει τη φιλοσοφία, την υπαρξιακή αναζήτηση, τη λειτουργία του ασυνείδητου, τη μεταφυσική, τάσεις που είναι κυρίαρχες στην εποχή του. Καταγράφει προσεκτικά τη φύση, τη θερμή σύμμαχο του ανθρώπου αλλά και απρόβλεπτη δύναμη. Σε μια αναλυτική παρακολούθηση της ζωής των αγροτών και των οικογενειών τους, ο αναγνώστης πλησιάζει όλο και περισσότερο και παρακολουθεί τους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται για να ικανοποιήσουν τις επιδιώξεις ενός και μόνου προσώπου: του Μάριους Ράτι, με την υπόσχεση ότι θα φέρει και σ’ αυτούς πλούτο.
Η ψυχολογία τους πράγματι αλλάζει. Το ενδιαφέρον κορυφώνεται. Ο Μάριους έχει πετύχει τον σκοπό του, έχει εισβάλει στην ψυχολογία της μάζας και έχει παρασύρει το πλήθος σε ριψοκίνδυνες ενέργειες που διαταράσσουν την ισορροπία της κοινότητας, αλλοιώνουν τις μεταξύ τους σχέσεις και συμβαίνουν έως και απώλειες ζωών. Τίποτε δεν θα είναι όπως πριν.
Ο αναγνώστης θα γνωρίσει τους βασικούς ήρωες που είναι ο γιατρός, ο Μίλαντ , κτηματίας, η κόρη του Ίρμγκαρντ, ο Βέλτσεν, ο Βέτσι. Θα συναντάει επανειλημμένα την κυρίαρχη και αρχετυπική μορφή, τη μάνα Γκίσον, αλλά και άλλα πρόσωπα. Η ζωή στο Πάνω Χωριό και στο Κάτω Χωριό έχει αλλάξει.
Ο συγγραφέας μάς παραπέμπει στην Ευρώπη, τότε που η εξουσία εισχώρησε στην ψυχολογία της μάζας, τη μετέτρεψε σε καταλυτική δύναμη και έτσι διαπέρασε δύο παγκόσμιους πολέμους και έναν μεσοπόλεμο.
Είναι ένα μυθιστόρημα που περικλείει πολλά από εκείνα τα στοιχεία που οδηγούν μια κοινότητα ανθρώπων, μικρή ή μεγάλη, στην επιρροή του θυμικού και στην αλλοίωση της κρίσης εξάπτοντας τις συνειδήσεις τους. Κύριο μέσο είναι η εξουσιαστική επιβολή χωρίς ηθικές αναστολές. Ο παραλληλισμός με ό,τι έζησε η Ευρώπη στον 20ό αι. συνυπάρχουν με την ελπίδα μέσα από τη γέννηση, την ανανέωση της φύσης και τη θεϊκή δύναμη που θα βοηθήσουν τον άνθρωπο να συνεχίσει τη ζωή.
«Τα Μάγια» είναι ένας τίτλος που προκαλεί περιέργεια για να βρούμε εκείνον που μαγεύει αλλά και να ερευνήσουμε τη δύναμη που αυτά έχουν. Πάντα θα υπάρχει μία Κίρκη που θα μεταμορφώνει τους συντρόφους του Οδυσσέα για τον δικό της σκοπό. Η δύναμη του μύθου διαπερνά τις ενέργειες των κατοίκων αυτών των δύο χωριών.
Η δύναμη της λογοτεχνίας μέσα από τη γραφή του Hermann Broch μάς έδωσε ένα κορυφαίο μυθιστόρημα.
14/04/2026
Μυρσίνη Σαμαρά
