Δέκα μέρες στο φρενοκομείο – Nellie Bly
Μια αληθινή ιστορία
Βιβλιοκριτική
Μια έρευνα της δημοσιογράφου Nellie’s Bly, (1864-1922) στο Ίδρυμα φρενοβλαβών στο νησί Μπλάκγουελ (σημερινή ονομασία Ρούσβελτ) των ΗΠΑ το 1887, είναι το θέμα αυτού του βιβλίου. Η Nellie Bly υπήρξε δυναμική φεμινίστρια και θεωρείται πρωτοπόρος της ερευνητικής δημοσιογραφίας. Η αναγνωστική προσέγγιση του βιβλίου(147σελ.) αποδεικνύει αυτόν τον χαρακτηρισμό. Ανέλαβε την έρευνα ως συνεργάτης της εφημερίδας New York World του Τζόζεφ Πούλιτζερ.
Για ένα δεκαήμερο; Κάτι σαν το Δεκαήμερο του Βοκάκιου; Πώς θα μπορούσε, όμως, να είναι για τη δημοσιογράφο ένα δεκαήμερο παραμονής μέσα στο Ίδρυμα; Πώς θα εισχωρούσε στα άδυτά του; Πρέπει να υποδυθεί κάποιο ρόλο και ποιον; Η απόλαυση ενός βιβλίου άλλοτε είναι αναμενόμενη και άλλοτε απρόβλεπτη. Και στις δύο περιπτώσεις η λογοτεχνική γραφή είναι αυτή που μπορεί να προσεγγίσει πιο βαθιά και με ρεαλισμό όλες τις καταστάσεις που επιλέγει ο συγγραφέας να μιλήσει γι’ αυτές. Κι όπως γράφει και ο εκδότης στην πρώτη σελίδα η Λογοτεχνία είναι μια γιορτή της γλώσσας! Σε μια αληθινή ιστορία ο αναγνώστης μπορεί να έχει την τύχη να παρακολουθήσει όλα αυτά και εδώ σίγουρα έχουμε μια Αληθινή ιστορία.
Περιγράφεται ένα ταξίδι μικρής διάρκειας με τις περιπέτειες που κρύβει και ο χρόνος για τη συγγραφέα είναι τόσο πολύτιμος που χρειάζεται να είναι αποφασισμένη ότι θα αντιμετωπίσει όσα την περιμένουν στη μικρή αυτή κοινωνική ομάδα, σε αυτή την απροστάτευτη κατηγορία του πληθυσμού (σελ.16), στο Άσυλο γυναικών που βρέθηκε. Αντιπαραβάλλοντας αυτή τη μικρή κοινωνία με τις αντίστοιχες που ασχολήθηκε ο Μισέλ Φουκώ, τις ετεροτοπίες, μπορούμε να φανταστούμε τη δομή και τον τρόπο λειτουργίας της στην απομόνωση στο νησί Μπλάκγουελ.
Στο βιβλίο η συγγραφέας μοιράζει τον χρόνο πριν να φτάσει στο νησί Μπλάκγουελ και αφότου φθάσει και εισαχθεί ως ασθενής για να νοσηλευτεί. Ο αναγνώστης, αν και γνωρίζει ότι πρόκειται για πραγματικά συμβάντα, αφήνεται στην αφήγησή της και δοκιμάζεται ταλαντευόμενος ανάμεσα στην αλήθεια όσων συμβαίνουν και στην αμφισβήτηση. Μπορεί να είναι αλήθεια όλα αυτά που περιγράφει; Μια απορία που τον ωθεί να συνεχίσει να διαβάζει μέχρι να βρει τις πρώτες απαντήσεις, όταν φτάνει στο τέλος του πρώτου μέρους(σελ.76). Στο δεύτερο μέρος, μοιρασμένο σε μικρά κεφάλαια, οι σελίδες προχωρούν με τον ίδιο γρήγορο ρυθμό, την ίδια αγωνία. Καινούργια πρόσωπα συναντά η δημοσιογράφος, που είναι οι γυναίκες τρόφιμοι , με την ιδιαίτερη περίπτωση η καθεμιά τους, μένουν για λίγο στο προσκήνιο, εναλλάσσονται, χάνονται και μερικές φορές εμφανίζονται και οι συγγενείς τους . Όλοι γίνονται οι χαρακτήρες ενός παζλ που σημαδεύεται από τη ζωή τους πριν και τη ζωή τους τώρα εδώ. Η επιθυμία των γυναικών να επιστρέψουν στο οικογενειακό περιβάλλον τους τις διακατέχει μόνιμα αλλά συνεχώς αναβάλλεται. Η παρουσία της Νέλλυ Μπλάι, που εκεί έδωσε το πλαστό όνομα Νέλλυ Μπράουν, είναι παντού, αυτόπτης και αφηγούμενη, ανάμεσα στη λογική και στο παράλογο, προσπαθώντας να κρατήσει την ευαίσθητη ισορροπία ενώ άλλοτε την υπονομεύει. Μένει σταθερή στην αποστολή της, να προσπαθήσει να κάνει καλύτερη τη ζωή των τροφίμων.
Ο αναγνώστης θα προχωρήσει μέχρι το τέλος για να απαντήσει στα ερωτήματα που προκαλεί αυτή η ιστορία. Και θα νιώσει ότι δεν έχασε τον χρόνο του, αντίθετα κέρδισε κάνοντας τις διαπιστώσεις του. Θα κοιτάξει και το παρόν, -περισσότερο από έναν αιώνα μετά- και θα αναρωτηθεί.
Στο βιβλίο από τις Εκδόσεις Οιακιστής, τη μετάφραση φρόντισε η Θάλεια Παύλου και την επιμέλεια είχε η Βίκυ Μανουσαρίδου.
Το βιβλίο γραμμένο με συναρπαστικό τρόπο επικεντρώνει στην ανθρώπινη αποφασιστικότητα που διαθέτουν εκείνοι που θέλουν να κάνουν καλύτερο τον κόσμο των συνανθρώπων τους και το πετυχαίνουν.
Μυρσίνη Σαμαρά – Φιλόλογος, συγγραφέας, με σπουδές στη δημιουργική γραφή
Δέκα μέρες στο φρενοκομείο – Νέλι Μπλάι
Σημείωμα της επιμελήτριας.
Με την πρώτη ανάγνωση, το βιβλίο με κατέκτησε.
Η γραφή του, η οπτική του, τα ευαίσθητα ανθρώπινα ζητήματα που πραγματεύεται με μαγνήτισαν από την πρώτη στιγμή. Για να είμαι ειλικρινής, βρέθηκα προ εκπλήξεων.
Η πρώτη ήταν η ταυτότητα και η ηλικία της συγκεκριμένης δημοσιογράφου, αλλά και η χρονολογία κατά την οποία λαμβάνουν χώρα τα γραφόμενά της.
Η Ελίζαμπεθ Κόχραν που χρησιμοποιούσε το δημοσιογραφικό ψευδώνυμο “Νέλι Μπλάϊ” για τις έρευνές της, υπήρξε μια πολύ σημαντική προσωπικότητα και ένας άνθρωπος με έντονα αναπτυγμένο το αίσθημα της δικαιοσύνης και της ισότητας. Έδωσε μεγάλους και επώδυνους αγώνες στο πλάι κοινωνικών, φυλετικών και εργασιακών ομάδων που πάλευαν για το δικαίωμά τους να συγκαταλέγονται στην ανθρώπινη φυλή. Επιπλέον, έδειχνε να είναι σε θέση να αναμετρηθεί με τις δοκιμασίες που της υπέβαλε η δουλειά που είχε διαλέξει, με συνέπεια και αφοσίωση. Να σημειώσουμε ότι αν και κάτοικος ΗΠΑ υπήρξε η πρώτη γυναίκα πολεμική ανταποκρίτρια στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όταν βίωσε την εμπειρία που περιγράφει στο ανά χείρας βιβλίο, ήταν μόλις εικοσιτεσσάρων ετών.
Η δεύτερη έκπληξη ήρθε όταν συνειδητοποίησα ποιος ακριβώς ήταν ο εργοδότης της. Πρόκειται για τον γνωστό και μη εξαιρετέο Τζόζεφ Πούλιτζερ ο οποίος έδωσε το όνομά του στο γνωστό δημοσιογραφικό-συγγραφικό 
βραβείο όπως ο ίδιος όρισε στη διαθήκη του. Στη διάρκεια της πολυτάραχης ζωής του αλλά και της επαγγελματικής πορείας του ήρθε σε επαφή με όλη τη διαστρωμάτωση της αμερικανικής και όχι μόνο κοινωνίας, έφερε στο φως 
αναρίθμητα σκάνδαλα, αγόρασε και πούλησε αρκετά από τα σημαντικότερα ειδησιογραφικά έντυπα του πλανήτη και θεωρήθηκε ο θεμελιωτής της “κίτρινης δημοσιογραφίας”.
Η τρίτη βεβαίως αφορούσε το ίδιο το κείμενο και όσα εξιστορούσε.
Ο λόγος της Μπλάι ήταν λιτός, αφηγηματικός και ακριβής, χωρίς περίτεχνες γλωσσικές φιοριτούρες και λογοτεχνικές εκφράσεις. Είναι πολύ άμεσος, αφού πρόκειται για μια γυναίκα που, αν και έχει την ασφάλεια και τη βεβαιότητα ότι ο δικός της Γολγοθάς σύντομα θα λάβει τέλος και 
ότι οι ταλαιπωρίες της έχουν ημερομηνία λήξης, ηθελημένα και αθέλητα γίνεται το αντικείμενο των βάρβαρων και σαδιστικών ενστίκτων ανθρώπων ποταπών με χαμερπείς επιδιώξεις κυρίως αυτο-ικανοποίησης, και με επίπεδο αρκετά χαμηλότερο από την πλειοψηφία των τροφίμων. 
Η ανθρωποφάγος συμπεριφορά των ανθρώπων που έχουν τη θέση και δύναμη, δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο, είναι όμως κάτι που πάντοτε προκαλεί αποστροφή και θυμό. Η πραγματικότητα είναι ότι, αν η αντιμετώπιση των τροφίμων των ασύλων αυτών, ήταν ουσιαστική και ανθρώπινη, η φροντίδα έμπρακτη, το κόστος δεν θα εκτινασσόταν, αλλά και αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι θα ήταν πιο λειτουργικοί και δεν θα μετατρέπονταν σε φορείς δυσκολιών. Παρόλα αυτά όμως, ενώ το πιο εύκολο πράγμα θα ήταν να υπάρξει φροντίδα και νοσηλεία, η διαστροφή των ελλειμματικών προσωπικοτήτων που απολάμβαναν να “βγάζουν το άχτι” τους πάνω σε ανθρώπινες υπάρξεις σαν να ήταν σάκοι πυγμαχίας, μετέτρεπε τη διαβίωση στα άσυλα αυτά σε σαδο-μαζοχιστικό αγώνα επιβίωσης και για τα δύο μέρη. 
Η μία και μοναδική απογοήτευση ήταν ότι περισσότερο από 100 χρόνια αργότερα, μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους, κοινωνικές επαναστάσεις, πολιτικές, οικονομικές και ανθρωπιστικές θεωρίες, τουλάχιστον για τη χώρα μας λίγο διαφέρουν οι ειδικές συνθήκες σε ιδρύματα σαν κι αυτό που περιγράφεται. Ευτυχώς δεν είναι ο κανόνας σε όλα και δεν ισχύει σε όσα ιδρύματα (στέγες και δομές τα λέμε τώρα) υπάρχει υπηρεσιακός έλεγχος. Δεν είναι όμως πολύς καιρός -και η δίκη συνεχίζεται ακόμα- που αποκαλύφθηκε ένα τέτοιο κολαστήριο (με σύγχρονη βεβαίως όψη) σε μια περιφερειακή πόλη της Ελλάδας. Σε εκατό χρόνια τα βήματα του ανθρώπου δεν ήταν προς το φως πάντα. Το σκοτάδι καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του ψυχισμού του, και είναι να αναρωτιέται κανείς ποιος πρέπει να είναι ο νοσηλευόμενος και ποιος ο ανθρωποφύλακας…
Όσο αφορά στη διαδικασία της επιμέλειας, υπήρξε απολαυστική και αποκαλυπτική, αφού εκτός από το κείμενο αυτό καθαυτό με έβαλε σε διαδικασία να αναζητήσω αρκετά πράγματα που αφορούσαν τόσο τα πρόσωπα όσο και τις ιστορικές συνθήκες της περιόδου που περιγράφεται, οπότε μπορώ να την συμπεριλάβω στα μεγάλα συν της δουλειάς αυτής.
Β. Μανουσαρίδου
